Romowie – stan duszy czy kultura równoległa
Wystawa „Romowie - stan duszy czy kultura równoległa” ma charakter multimedialny, łączy elementy fotografii, grafiki, filmu dokumentalnego oraz muzyki. Główną jej ideą jest ukazanie losu Romów w kontekście przemian historycznych i cywilizacyjnych, począwszy od chwili opuszczenia przez nich obszaru dzisiejszych Indii a na czasach współczesnych kończąc. Jest to pierwsza tego typu ekspozycja w Polsce. Twórcy wystawy chcieli ukazać, jak długa jest tradycja obecności mniejszości romskiej w Europie. Wystawa eksponuje nie tylko elementy decydujące o wyjątkowości i odmienności kulturowo-etnicznej Romów, lecz również te obszary dziedzictwa, które są wspólne wszystkim współczesnym Europejczykom. Obrazuje także ewolucję Romów pod wpływem działań asymilacyjno-integracyjnych ze strony nie-romskiego otoczenia.Wystawa łączy obraz i dźwięk. Przybiera formę opowieści, impresji o Romach widzianych oczami ich współczesnych przedstawicieli, łączy elementy dwóch światów, dwóch kultur, dwóch sposobów postrzegania czasu i przeszłości.
Wystawa podzielona jest na cztery części:
- część pierwsza ukazuje wędrówkę Romów od chwili opuszczenia przez nich swojej praojczyzny, przez exodus za zachód, aż do czasu przybycia do Europy;
- część druga poświęcona jest życiu Romów oraz ich społecznej recepcji przez członków społeczności europejskiej aż po okres dojścia do władzy nazistów w Niemczech (to próba ukazania szerokiego spektrum życia Romów w Europie - świat wyobrażeń o Romach, życie codzienne, tradycyjne profesje, udział w życiu społecznym);
- część trzecia obejmuje zagładę Romów w okresie II wojny światowej;
- część czwarta odnosi się do czasów współczesnych (ukazanie zmierzchu życia wędrownego w Europie Środkowej oraz działań na rzecz produktywizacji i przymusowej asymilacji Romów, obraz Romów po wielkiej transformacji społeczno-politycznej w 1989 roku, rozwój współczesnej tożsamości romskiej, samoorganizacja wspólnot romskich, Romowie w warunkach nowej, zjednoczonej Europy).
Wystawę wieńczy galeria słynnych osobistości pochodzenia romskiego ze świata muzyki, filmu, sztuki, sportu, polityki i nauki (m.in. Charlie Chaplin czy Elvis Presley), która jest wynikiem wieloletniej pracy badawczej Avrahama Sandora, naukowca pochodzenia romskiego.
Na wystawę składa się 20 plansz o wymiarach 2x1 m, które eksponowane są na cylindrycznej, tworzącej rodzaj fali powierzchni. Przygotowano także wolnostojące ekrany plazmowe, na których wyświetlane były cztery filmy dokumentalne: „Zanim opadną liście” Władysława Ślesickiego, „Romowie - skazani na zagładę” Adama Sikory, „Ostatni Cygan w Oświęcimiu” Marii Zmarz-Koczanowicz oraz „Ojciec, syn i talent” Jeorena Berkvensa.
Dokument Władysława Ślesickiego jest zapisem wędrownego życia Romów, które bezpowrotnie odeszło w przeszłość. Film Adama Sikory opowiada o romskim Holocauście widzianym oczyma ostatnich świadków zagłady. Obraz Marii Zmarz-Koczanowicz porusza problematykę dyskryminacji i przemocy wobec społeczności romskiej w Polsce w okresie po zakończeniu II wojny światowej, jest próbą rekonstrukcji rozruchów antyromskich w Oświęcimiu w 1981 roku. Film Jeroena Berkvensa o wybitnym, romskim gitarzyście Jimmym Rosenbergu ukazuje negatywny i destruktywny wpływ współczesnej cywilizacji konsumpcyjnej na społeczeństwa tradycyjne, do których należą Romowie.
Kurator wystawy: Marek Isztok
Organizator wystawy: Stowarzyszenie Romów w Polsce
Sponsor: środki z Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Roku Równych Szans dla Wszystkich
