Udział Romów w życiu ekonomicznym nowożytnej Europy
Uczestnictwo Romów w gospodarce Starego Kontynentu
Od XVI stulecia sytuacja Romów w Europie systematycznie się pogarszała. W wyniku dekretów antyromskich uchwalanych we wszystkich europejskich państwach Romowie stali się obiektem represji i prześladowań. W tych niekorzystnych warunkach musieli znaleźć bezpieczną „niszę”, zapewniającą im normalną egzystencję. Wyspecjalizowali się w usługach i handlu, profesjach, które pozwalały im zachować dystans wobec otoczenia oraz pozyskiwać środki zapewniające egzystencję.
W każdej epoce, niezależnie od panujących systemów religijnych, politycznych i ekonomicznych, tkwi w ludziach naturalna potrzeba rozrywki. Wędrowni Romowie zaspokajali tę potrzebę oferując mieszkańcom nowożytnej Europy bogatą ofertę usługową: popisy muzyczne, sztuczki cyrkowe, pokazy alchemiczne i prestidigitatorskie, wróżby, pokazy tresury niedźwiedzi. Panująca na dworach szlacheckich i magnackich moda na oglądanie pokazów tresury dzikich zwierząt, sprawiła, że na terenie majątków niektórych rodów zakładano specjalne szkoły. Największą sławą cieszyła się tzw. Akademia Smorgońska założona na Litwie w XVI wieku przez rodzinę Zenonowiczów. Akademia istniała do końca powstania listopadowego, czyli do 1831 roku. Hodowlą i tresurą niedźwiedzi zajmowali się tam Romowie, którzy w całej Europie zyskali sławę jako najlepsi niedźwiednicy.
Romowie wyspecjalizowali się także w kowalstwie, gdyż na usługi tego rodzaju istniał ogromny popyt, co wiązało się z wielką rolą koni w życiu ekonomicznym ówczesnej Europy.
Szczególne mistrzostwo osiągnęli Romowie w sztuce kotlarskiej. Fach ten upodobała sobie grupa wędrownych Romów zwanych Kelderasza (kotlarze), którzy w połowie XIX wielu zaczęli emigrować z Bałkanów i Węgier do Rosji, Polski, Niemiec i dalej na zachód Europy. Wykonywane przez nich naczynia, kotły i patelnie stały się synonimami jakości i perfekcyjnego wykonania. W Europie Środkowo – wschodniej do lat 60–tych XX wieku zajmowali dominującą pozycję na rynku tego rodzaju usług. Charakterystyczna dla Romów była specjalizacja poszczególnych grup w danych profesjach. Lovari zajmowali się handlem końmi, Ciurara - wyrobem sit, Bojaszowie - poszukiwaniem złota, Rudari - górnictwem, Ursari - niedźwiednictwem.
Romowie byli pośrednikami dostarczającymi usługi osiadłym społecznościom europejskim. Wykorzystując swoje talenty, mobilny styl życia oraz doświadczenia jeszcze z okresu pobytu w Indiach, a potem Persji, gdzie także najprawdopodobniej specjalizowali się w obróbce metalu, zapewniali sobie źródła dochodów. Cały proces technologiczny był natomiast pilnie strzeżoną tajemnicą.
