Romscy „pielgrzymi – egipcjanie” – początek represji

W podróży

Romowie nie należą do ludów księgi. Tradycja, kultura, normy moralne i etyczne, język i prawa zwyczajowe były przekazywane ustnie z pokolenia na pokolenie. Nie istniała tradycja spisywania własnych dziejów, nie prowadzono żadnych dzienników, kronik, itinerariów, nie dokumentowano w żaden sposób przeszłości tak w wymiarze indywidualnym, jak i zbiorowym. Stąd brak materiałów źródłowych pozwalających na rekonstrukcję genezy tego narodu. Niezmiernie ubogie są również źródła pisane dotyczące tej społeczności z okresu pobytu w Persji i Armenii. Dopiero źródła bizantyjskie zawierają informacje o ludziach, będących najprawdopodobniej protoplastami współczesnych Romów. W tym czasie w Europie rozpoczął się proces tworzenia monarchii narodowych z silną władzą centralną. Panujący system feudalny, uniwersalizm w obszarze kultury i języka (łacina jako lingua franca), rosnące znaczenie ośrodków administracyjnych, system podatkowy i cechowy - te wszystkie elementy powodowały, że w średniowiecznej Europie pismo odgrywało dużą rolę.
Pierwszymi dokumentami poświadczającymi obecność Romów w Europie były rejestry miejskie i sądowe. Warto zwrócić uwagę na cesarski list żelazny – glejt wydany romskim pielgrzymom przez Zygmunta Luksemburskiego, ówczesnego Cesarza Rzymskiego Narodu Niemieckiego - gwarantujący im swobodne poruszanie się w granicach cesarstwa. O wiele liczniejsze były jednak dekrety antyromskie, które wydawano po to, by wygnać Romów z danego państwa lub też narzucić kontrolę nad tą społecznością poprzez wprowadzenie zakazu „włóczęgostwa", jak to wówczas określano. W myśl tych dekretów wszelkie naruszenie zakazu wędrowania sprowadzało na Romów restrykcje w postaci banicji i wyłączenia spod prawa, co w konsekwencji oznaczało, że Romowie byli pozbawiani wolności i kierowani do pracy przymusowej (najczęściej w zamorskich koloniach). Ustawy przeciwko Romom w krajach Europy Zachodniej wydawano od połowy XV wieku.
W średniowiecznej Europie często nazywano Romów „Egipcjanami". Prawdopodobnie wiązało się to z ich wcześniejszym pobytem na terytorium Bizancjum (w porcie Modon na Peloponezie było duże skupisko Romów). Jako „Egipcjanie" Romowie przez krótki okres cieszyli się sympatią mieszkańców Europy. Wynikało to zapewne z faktu, iż przedstawiali się jako pielgrzymi. W feudalnej Europie Kościół odgrywał wszechmocny wpływ na mentalność i światopogląd mieszkańców. Udzielenie pomocy i gościny pielgrzymom było obowiązkiem wszystkich wiernych. Romowie - wyposażeni dodatkowo w cesarskie listy żelazne - mogli więc bezpiecznie wędrować po miastach Europy Zachodniej.
Pod koniec XV wieku skończył się jednak okres przychylności wobec Romów. Główną tego przyczyną był fakt, że ich styl życia i sama obecność wykraczały poza ramy systemu feudalnego. Romowie stanowili wyłom w jego misternej konstrukcji – nie płacili podatków, prowadzili koczowniczy tryb życia, nie wchodzili w skład systemu cechowego, nie służyli w armii. Władcy ówczesnej Europy nie mogli i nie chcieli tolerować takiego stanu rzeczy. Od końca XV wieku we wszystkich krajach Europy zaczęto wydawać ustawy antyromskie, których celem było wygnanie Romów. W 1492 roku Ferdynand, król Hiszpanii skazał Romów na wygnanie. Każdy, kto nie poddałby się temu rozkazowi, miał podlegać karze śmierci.
Jean–Paul Clebert w „Les Tsiganes" pisze: „Ludzie o osiadłym trybie życia, podejrzliwi, a jednocześnie łatwowierni, postrzegali ich, prowadzących koczowniczy tryb życia przybyszów z dalekich krajów, jako mających złe oko. (…) każdy obcy był podejrzany, szczególnie jeśli miał śniade oblicze, kolczyki w uszach, mieszkał w domach na kołach i mówił językiem, który zdecydowanie nie należał do języków chrześcijańskich".
W 1539 roku paryski parlament przyjął ustawę o wygnaniu Romów. W 1560 roku Stany Generalne w Orleanie uchwaliły, że „wszyscy ci oszuści, znani jako Cyganie lub Egipcjanie, muszą opuścić Królestwo pod karą zesłania na galery”.
Dekrety antyromskie wydawano także m.in. w Niemczech (1497), Portugalii (1526), Danii (1536), Niderlandach (1544), Anglii (1547), Szwecji (1637).