Radżastan, północno–zachodnie Indie. To tu zaczyna się „romska opowieść", w której nic nie jest jednoznaczne. Pewne jest tylko to, że tysiąc lat temu Romowie wyruszyli w drogę, by już nigdy nie powrócić do swojej indyjskiej kolebki. Decyzja o opuszczeniu własnego matecznika naznaczyła ich los - stali się wiecznymi wędrowcami, ludźmi drogi, podróżnikami przemierzającymi kontynenty.

Dzięki badaniom historycznym, antropologicznym i lingwistycznym dysponujemy coraz większą wiedzą na temat pochodzenia Romów. Jednak wyniki badań nie dały odpowiedzi na zasadnicze pytania. Wciąż nie wiemy, jaka jest genealogia Romów ani wśród których mieszkańców dzisiejszych Indii należy szukać ich pobratymców. Badania językowe udowodniły, że język romani jest blisko spokrewniony z sanskrytem, a także językami nowoindyjskimi. Pozostałe elementy stanowią niewiadomą. Jedni widzą w Romach potomków Domów – wędrownych muzyków do dzisiaj zamieszkujących subkontynent indyjski. Inni wiążą Romów z wędrownymi kowalami – Gadulija Lohar oraz handlarzami bydła – Bandżara. Wielu zwolenników ma pogląd jakoby Romowie wywodzili się spośród wojowników Dźatów i Radźputów należących do kasty Kszatriów. Najprawdopodobniej jednak już w chwili wyruszenia na wielką wędrówkę Romowie stanowili niejednolitą grupę o zróżnicowanej strukturze społecznej i kastowej.

Pierwszym etapem romskiej migracji była Persja, co poświadczają liczne zapożyczenia z języka perskiego. Z tamtego czasu pochodzą pierwsze wzmianki literackie na temat Romów m.in. w największej perskiej epopei narodowej „Szahname" (Księga Królewska).

Wędrujący Romowie dla tubylców zawsze byli „obcymi". Aby móc przetrwać, musieli przejąć obce elementy językowe i kulturowe. Persja, a następnie Armenia i obszar cesarstwa bizantyjskiego okazały się „przystankami" na trasie podróży do Europy, to wówczas ukształtował się model kulturowy, który z jednej strony wchłaniał obce elementy, a z drugiej stworzył strukturę społeczną, która zapobiegała całkowitej asymilacji i utracie własnej odmienności.

Przybycie do Europy

W V wieku Europa stała się areną wielkich wędrówek ludów. Niespotykane w dziejach tłumy przemieszczały się we wszystkich kierunkach - ze wschodu na zachód, z północy na południe, z południa na północ i z zachodu na wschód. Ten nieprzebrany pochód plemion reprezentujących różne tradycje kulturowe i etniczne obrócił w gruzy imperium rzymskie.
W XII – XIII stuleciu, kiedy Romowie pojawili się na „starym kontynencie”, struktura społeczno-polityczna nowej rzeczywistości była już ukształtowana na nowo. Romowie przekraczający wrota Europy nie wiedzieli z pewnością, że przybywają do świata, gdzie niepodzielnie panuje system feudalny.

Duży wpływ na migrację Romów z Europy południowo – wschodniej na zachód w XV wieku miały podboje tureckie, w wyniku których w rękach Turków znalazły się Bałkany, Grecja, Wołoszczyzna, a także południowe i środkowe Węgry. W wyniku niszczycielskich działań wojennych wyludnieniu uległy całe krainy. Opuszczenie terenów objętych pożogą wojenną było dla Romów koniecznością.

Europa odegrała kluczową rolę w historii Romów. Stała się ojczyzną dla przeważającej części z nich. To tu wykrystalizowały się współczesna romska tradycja, kultura, zwyczaje Cała udokumentowana historia romska wiąże się z ich pobytem w Europie. Romowie stali się nieodłącznym elementem europejskiego krajobrazu, a ich kultura integralną częścią europejskiego dziedzictwa kulturowego.

Europa okazała się dla Romów domem, przystanią, azylem, ale też przyniosła im największe tragedie i cierpienia – prześladowania, wygnania, pogromy i w końcu eksterminację.

Europa wciąż odgrywa wielką rolę w życiu społeczności romskiej. Ten region zamieszkuje najliczniejsza romska populacja na świecie. Szacunkowe dane określają jej liczebność na ok. 12 milionów. Europa jest globalnym centrum romskiego życia kulturalnego, artystycznego, intelektualnego i ekonomicznego.

Galeria:

---

Przejdź do galerii